Sri Lanka Frogmouth ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਫਰੌਗਮਾਊਥ (Batrachostomus moniliger) ਕੈਪਰੀਮੁਲਗੀਫੋਰਮਸ ਆਰਡਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਕਲ (camouflage) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਪੰਛੀ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੈ।

ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ 20-23 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਫਰੌਗਮਾਊਥ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਸੰਖੇਪ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੰਗ ਸਲੇਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੱਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਪੂਰਨ ਲੁਕਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਰਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਸੰਘਣੇ, ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਘਣੀ ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਕੈਨੋਪੀ ਕਵਰ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੁਕੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਫਰੌਗਮਾਊਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀੜੇਮਾਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

• ਵੱਡੇ ਕੀੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੂੰਡ ਅਤੇ ਪਤੰਗੇ
• ਝੀਂਗਰ (Crickets)
• ਟਿੱਡੇ

ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਪੰਛੀ ਕਾਈ, ਲਾਈਕੇਨ ਅਤੇ ਮੱਕੜੀ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਛੋਟੇ, ਕੱਪ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਲ੍ਹਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਖਿਤਿਜੀ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਕਲ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਛੀ ਅਕਸਰ ਟਾਹਣੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਹਿੱਸਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਫਰੌਗਮਾਊਥ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਰ (ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਿੱਲੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਮੁੱਢ ਹੋਵੇ। ਇਸਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ IUCN ਦੁਆਰਾ ਘੱਟ ਚਿੰਤਾ (Least Concern) ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ, ਆਬਾਦੀ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੀਮਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

1. 'ਫਰੌਗਮਾਊਥ' ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ, ਹੁੱਕ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁੰਝਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਡੱਡੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
2. ਇਹ ਨਾਈਟਜਾਰ ਅਤੇ ਆਇਲਬਰਡਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ।
3. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਤ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
4. ਉਹ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਲਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਝੂਲਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਫਰੌਗਮਾਊਥ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗਾਈਡ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਓ ਜੋ ਖਾਸ ਰੋਸਟਿੰਗ ਸਾਈਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲਾਲ ਫਿਲਟਰ ਵਾਲੀ ਉੱਚ-ਪਾਵਰ ਵਾਲੀ ਫਲੈਸ਼ਲਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਪੰਛੀ ਆਪਣੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ।

ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਫਰੌਗਮਾਊਥ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦੇ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਇਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਚੁੱਪ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।