Sirkeer Malkoha बद्दल मूलभूत माहिती

शिरकीर मालकोहा (Sirkeer Malkoha), ज्याचे शास्त्रीय नाव Taccocua leschenaultii आहे, हा कोकिळा (Cuckoo) कुटुंबातील एक अत्यंत देखणा आणि लाजाळू पक्षी आहे. हा पक्षी भारतीय उपखंडातील झुडपी जंगलांचे वैशिष्ट्य मानला जातो.

या पक्ष्याची लांबी साधारणपणे ४२ ते ४४ सेंटीमीटर असते. याचा रंग प्रामुख्याने वाळलेल्या गवतासारखा किंवा राखाडी-तपकिरी असतो. याची सर्वात मोठी ओळख म्हणजे याची मोठी, बाकदार लाल रंगाची चोच, जिचे टोक पिवळसर असते. याच्या डोळ्यांभोवती लाल रंगाची त्वचा असते आणि लांब शेपटीवर पांढऱ्या रंगाच्या कडा असतात.

शिरकीर मालकोहा प्रामुख्याने शुष्क पानझडी जंगले, काटेरी झुडपे, आणि खडकाळ माळरानावर आढळतो. हा पक्षी घनदाट जंगलापेक्षा विरळ झाडी असलेल्या भागात राहणे पसंत करतो, जिथे त्याला जमिनीवर वावरता येईल.

हा पक्षी प्रामुख्याने कीटकभक्षी आहे. तो टोळ, कोळी, सरडे आणि विविध प्रकारचे कीटक खातो. कधीकधी तो झाडांची छोटी फळे आणि बेरीज देखील खाताना आढळतो. तो आपली शिकार प्रामुख्याने जमिनीवर किंवा कमी उंचीच्या झुडपांमध्ये शोधतो.

इतर अनेक कोकिळांप्रमाणे शिरकीर मालकोहा हा परोपजीवी (Parasitic) नाही, म्हणजेच तो आपली अंडी दुसऱ्यांच्या घरट्यात घालत नाही. हे पक्षी स्वतःचे घरटे स्वतः बांधतात. झाडांच्या फांद्यांवर काड्या आणि पानांच्या साहाय्याने ते वाटीच्या आकाराचे घरटे तयार करतात. यांचा विणीचा हंगाम साधारणपणे मार्च ते ऑगस्ट दरम्यान असतो.

शिरकीर मालकोहा हा जमिनीवर वेगाने धावणारा पक्षी आहे. उडण्यापेक्षा तो झुडपांमधून लपत-छपत धावणे अधिक पसंत करतो. तो स्वभावाने लाजाळू असल्याने मानवी चाहूल लागताच तो वेगाने झुडपांमध्ये गायब होतो. याचा आवाज खोल आणि थोडासा कर्कश असतो.

आययूसीएन (IUCN) च्या लाल यादीनुसार, शिरकीर मालकोहा हा पक्षी सध्या 'कमी चिंताजनक' (Least Concern) श्रेणीत मोडतो. मात्र, वाढते शहरीकरण आणि अधिवासाचा नाश यामुळे त्यांच्या संख्येवर परिणाम होऊ शकतो.

1. या पक्ष्याची हालचाल एखाद्या लांडोर किंवा तितरासारखी वाटते, म्हणून याला काही भागात 'जंगली कोंबडा' असेही समजले जाते.
2. याचे नाव 'मालकोहा' हे सिंहली शब्दावरून आले आहे, ज्याचा अर्थ 'फुलांचा कोकिळा' असा होतो.
3. या पक्ष्याच्या पंखांची रचना अशी असते की तो उडताना जास्त आवाज करत नाही.

• हा पक्षी पाहण्यासाठी पहाटेची वेळ सर्वात उत्तम असते जेव्हा तो अन्नाच्या शोधात बाहेर पडतो.
• जर तुम्हाला झुडपांमध्ये लाल चोचीचा लांब शेपटीचा पक्षी धावताना दिसला, तर तो शिरकीर मालकोहा असण्याची शक्यता जास्त आहे.
• तो लाजाळू असल्याने जवळ जाण्याऐवजी दुर्बिणीचा (Binoculars) वापर करणे श्रेयस्कर ठरते.

शिरकीर मालकोहा हा भारतीय निसर्गातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि सुंदर पक्षी आहे. त्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण लाल चोचीमुळे तो पक्षीप्रेमींच्या आकर्षणाचे केंद्र ठरतो. या पक्षाचे संवर्धन करण्यासाठी आपल्याला झुडपी जंगले आणि माळराने वाचवणे गरजेचे आहे.